تاریخ حوزه علمیّه قم از تأسیس تا سده چهارم: (تحلیلی بر زمینه‌ها و عوامل پیدایش و شکوفایی)

• 出版年: تربیت اسلامی
• 第一著者: علی اکبر زهره کاشانی
• フォーマット: 論文
• 言語: ペルシア語
• 出版事項: Research Institute of Hawzah and University 2009-08-01
• 主題: آموزش دینی; تاریخ آموزش و پرورش; حوزه علمیّه قم; تاریخ قم; اشعریّان
• オンライン･アクセス: http://islamicedu.rihu.ac.ir/article_141_b29fcb5da7f0d05999fd443ffa8b1a82.pdf
• ISSN: 1735-4536; 2588-4611

نوشتار حاضر به تحقیقی در بارۀ تاریخ تأسیس حوزۀ علمیّۀ قم نشسته است و در این راستا با استناد به منابع تاریخی، به تحلیل زمینه‌ها و عوامل پیدایش آن پرداخته است. آنگاه وضعیّت این حوزه را از نظر فرهنگی، علمی و آموزشی در دو قرن پس از تشکیل به تصویر می‌کشد. این تحقیق، بنیادی و از نوع توصیفی ـ تحلیلی به شیوۀ کتابخانه‌ای می‌باشد. از این‌رو برای جمع‌آوری اطلاعات از روش یادداشت‌برداری (فیش‌برداری) استفاده می‌شود. پس از طبقه‌بندی اطلاعات گردآوری شده، با استفاده از روش تحلیل محتوا به نتیجه‌گیری و تدوین می‌پردازیم.یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که حوزۀ علمیّۀ قم به عنوان نهاد تعلیم و تربیت دینی در پایان سدۀ دوم و یا در ابتدای سدۀ سوّم هجری، در عصر حضور امامین رضا و جواد (علیهما السلام) شکل گرفته است. این حوزۀ مقدّس با قدمتی به طول هزار و دویست و اندی سال، دارای پیشینه‌ای طولانی‌تر از پیشینه حوزۀ شریف نجف است.محدّثان و دانشمندان اشعری در ایجاد زمینۀ تشکیل و در برپایی حوزه در قم نقش اساسی داشته‌اند. آنان پس از سعی در توسعه شهر و وضعیّت اقتصادی آن و به دنبال استقلال سیاسی بخشیدن به شهر قم، با فراخواندن سایر اشعریّان، شیعیان و سادات، و تثبیت دین اسلام و مذهب تشیّع در آن، زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی لازم را برای حضور و اجتماع دانشمندان و محدّثان شیعی در این شهر فراهم آوردند. در چنین شرایطی محدّثان و صحابی امامان معصوم (علیهم السلام) که غالباً از خاندان اشعری هم بودند با تشکیل جلسات علمی و دینی، حوزۀ علمیّۀ قم را برپا نمودند. بنابر شواهد تاریخی، می‌توان از محمّد بن عیسى اشعری و پسرش احمد به عنوان اوّلین رؤسای حوزۀ علمیّۀ قم نام برد. حوزۀ قم در زمان شکل‌گیری خود بسیار فعّال و پر رونق بوده است، به‌گونه‌ای که با قاطعیّت می‌توان این مرحله از حیات آن را یکی از شکوفاترین دوران آن دانست