نقش آموزه‌های اسلامی در ترک اعتیادهای جنسی؛ تجربۀ زیستۀ معتادان جنسی

• Published in: Islām va ̒ulūm-i ijtimā̒ī
• Main Authors: زینب محمدزاده, مینا صالحی
• Format: Article
• Language: Persian
• Published: Research Institute of Hawzah and University (RIHU) 2024-12-01
• Subjects: تعلیم و تربیت اسلامی; اعتیاد جنسی; انحراف جنسی; هرزه‌نگاری; معتاد جنسی
• Online Access: https://soci.rihu.ac.ir/article_2329_01eeec394906e8979e6fadf634aa85fc.pdf
• ISSN: 2322-2506; 2588-4700

چکیده گسترده   مقدمه و اهداف: اعتیاد جنسی از مسائل پیچیده و چندبعدی است که در سطوح فردی، خانوادگی و اجتماعی، معضلات بسیاری به وجود می‌آورد. اعتیاد جنسی به رفتارها، گرایش‌ها، تخیلات و عادت‌های جنسی اطلاق می‌شود که کنترل آن دشوار است و در زندگی روزمرۀ فرد اختلال ایجاد می‌کند. اعتیاد جنسی عمری همپای عمر بشر دارد و از زمانی که انسان‌ها بر کرۀ زمین می‌زیسته‌اند، این اعتیاد نیز در میانشان وجود داشته است. آمارها نشان‌دهندۀ این است که درحال‌حاضر بخش عمده‌ای از جوانان و نوجوانان کشور ما به‌دلیل مواجهۀ گسترده با اینترنت و محتوای مستهجن، با اعتیاد جنسی و پیامدهای آن درگیر هستند. گستردگی چنین مشکلاتی در میان جوانان، نشان از اهمیت مطالعۀ این موضوعات دارد. لزوم پرداختن به این موضوع زمانی بیشتر آشکار می‌شود که می‌بینیم فراگیری این انحرافات در جامعه‌ای نظیر ایران به چشم می‌خورد که معتقد به دین اسلام است؛ دینی جامع و کامل که در هر موضوعی راهکارها و تدابیر پیشگیرانه و راه‌حل‌هایی عملی ارائه می‌دهد. چنین دینی نباید در چنین موضوعی که از قوی‌ترین و سرسخت‌ترین غریزۀ بشر ناشی می‌شود، سکوت کرده باشد. اسلام، به‌عنوان مکتبی تربیتی، قادر و مایل به انسان‌سازی و پرورش انسان‌های بااخلاق است. ازاین‌رو، باید پتانسیل‌های این دین برای نیل به این هدف شناخته شود تا بتوان از آن در راستای کاهش اعتیادهای جنسی و درنتیجه، کاهش آسیب‌ها و نابهنجاری‌های اخلاقی و اجتماعی، بیشترین بهره‌برداری را به عمل آورد. بنابراین، هدف این پژوهش استخراج راهکارهای ارائه‌شده در اسلام برای مبارزه با شهوت و رهایی از اعتیاد جنسی و نیز ارزیابی اثربخشی و کارایی این راهکارها در ترک عملی اعتیاد جنسی است. روش: پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از لحاظ ماهیت، کیفی بوده و روش پدیدارشناسی و راهبرد توصیفی استفاده شده است. جامعۀ هدف نوجوانان و جوانان ۱۵ تا ۳۵ ساله‌ای بوده‌اند که پیش‌تر دست‌کم دچار یکی از انواع اعتیادهای جنسی بوده‌اند و در حال حاضر، به گفتۀ خودشان، به پاکی و رهایی کامل رسیده‌اند. از این میان تعداد ۱۴ نفر (۱۰ آقا و ۴ خانم) به‌روش نمونه‌گیری هدفمند، به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. برای یافتن نمونه‌ها، به کانال‌ها و گروه‌های مرتبط با موضوع ترک انحراف‌ها و اعتیادهای جنسی در شبکۀ اجتماعی تلگرام مراجعه شد و با توضیح اهداف پژوهش، با ۱۴ نفر از اعضای این کانال‌ها و گروه‌ها، که موفق به ترک شده بودند، مصاحبه صورت گرفت. ملاک انتخاب تعداد نمونه گردآوری و تحلیل اطلاعات تا رسیدن به اشباع نظری بوده که پس از مصاحبه با این ۱۴ نفر حاصل شد. ابزار گردآوری اطلاعات مصاحبۀ عمیق نیمه‌ساختاریافته بود که بر مبنای گفتگوی دوطرفه شکل گرفته و حاوی پرسش‌هایی دربارۀ تجربۀ زیستۀ شرکت‌کنندگان درزمینۀ انگیزه‌ها و محرک‌ها و ابزارهای کمکی ایشان برای ترک اعتیاد جنسی بود. مدت‌زمان مصاحبه‌ها به‌طور میانگین، بین ۵۰ تا ۸۰ دقیقه بود. در مرحلۀ بعد، مصاحبه‌ها با بهره‌گیری از روش ۷ مرحله‌ای کلایزی تحلیل شدند. نتایج: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد بیشتر راهکارهایی که افراد برای ترک اعتیاد جنسی به کار گرفته‌اند، به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم، دستورات و توصیه‌های دین اسلام، قرآن و معصومینj است. آموزه‌های اسلامی که می‌تواند در ترک اعتیادهای جنسی مفید و مؤثر باشد، عبارت‌اند از: 1. تأکید و توصیه به امیدواری به رحمت و بخشش خداوند و پذیرش توبه از سوی او؛ 2. دلگرمی دادن به بندگان درخصوص اینکه خداوند آنان و مشکلاتشان را می‌بیند و تنها کسی است که می‌تواند به بندگانش کمک کند و باوجود یاری و پشتیبانی از جانب خداوند، انسان از غیر بی‌نیاز می‌شود؛ 3. تأکید بر معنادار بودن و هدف‌دار بودن خلقت؛ 4. دادن وعدۀ پاداش سختی‌ها و مصائب در قیامت؛ 5. انجام واجبات و مستحبات دینی مانند خواندن نماز و قرآن و دعا و ذکر، روزه و...؛ 6. پرهیز از تنهایی و لزوم پرکردن وقت با کارهای مفید؛ 7. بخشیدن دیگران و رها کردن گذشته؛ 8. اجتناب از بحث با دیگران و تمرکز بر زندگی خود و داشتن برنامه‌ریزی برای زندگی و حسابرسی از خود؛ 9. دقت در انتخاب دوست و همنشین. این آموزه‌ها و تعالیم می‌تواند به دو گونه در ترک اعتیاد جنسی مؤثر افتد و نقش داشته باشد: 1. نقش مستقیم: ایجاد احساس گناه و عذاب وجدان و دوری از خداوند و رحمتش، تشویق به ترک و بازگشت و تأکید بر توبه‌پذیری خدا و نیز کمک کردن از طریق توصیه‌های کاربردی؛ 2. نقش غیرمستقیم: دادن انگیزه و کمک به تقویت اراده در به‌کارگیری راهبرد‌ها و راهکارهای ترک اعتیاد جنسی که در کتاب‌ها یا شبکه‌های اجتماعی ارائه می‌شود. بحث و نتیجه‌گیری: آموزه‌های اسلامی می‌تواند به ترک اعتیاد جنسی در سطح یک (به‌ویژه خودارضایی و تماشای هرزه‌نگاری) و سطح دو (به‌ویژه چشم‌چرانی) کمک کند. دین اسلام با توجه به جامعیت آن، برای مسائل فردی و اجتماعی مختلف راهکارهای عملی و مفیدی ارائه داده است که با کاربست آنها در زندگی، افراد می‌توانند از چنگال اعتیاد رهایی یافته و در زندگی موفق شوند و در کنار توجه به آخرت و تلاش برای آن، به اهداف دنیوی خود نیز برسند. بسیاری از این راهکارها زمانمند نیستند و در هر عصر و زمانی پاسخگوی نیازهای اشخاص هستند. همانند تأکید بر معناداری و هدف‌داری خلقت که حتی می‌توان گفت برای انسان امروز که از بحران معنا و نیهیلیسم رنج می‌برد، بیش از گذشته راهگشاست؛ زیرا اگر انسان حس کند با مرگ همه چیز پایان خواهد یافت و تلاش‌هایش بی‌ثمر خواهند ماند، امید و انگیزه‌ای برای تلاش و استقامت نخواهد داشت. اما درصورتی‌که معنای خلقت را دریابد و بداند که هدف از آفرینش رشد و شخصیت‌سازی است، در گام اول اهدافش را درست و در راستای هدف اصلی خلقت برمی‌گزیند و دوم اینکه، در راستای رشد و موفقیت، پایداری خود را از دست نمی‌دهد. دین اسلام ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های بسیاری برای حل مشکلات و مسائل و معضلات دنیای امروز ما دارد (ازجمله بحران معنا که درنتیجۀ فردگرایی فزاینده ایجاد شده و یکی از مهم‌ترین و مؤثرترین مبادی بروز اعتیاد جنسی است). درصورتی‌که این ظرفیت‌ها شناخته و از آنها بهره‌برداری شود، بسیاری از مسائل و آسیب‌های فردی و اجتماعی ازجمله اعتیاد جنسی حل خواهد شد. با شناخت و شناسایی این راهکارها و بهره‌گیری عملی از آنها در زندگی روزمره، می‌توان در رفع معضلات شخصی و اجتماعی دنیای امروز و رهایی از اعتیادهای جنسی گامی مفید و مؤثر برداشت. تعارض منافع: نویسندگان در رابطه با انتشار مقاله ارائه شده به‌طورکامل از اخلاق نشر، ازجمله سرقت ادبی، سوء رفتار، جعل داده‏ها و یا ارسال و انتشار دوگانه، پرهیز نموده‏اند و منافعی تجاری در این راستا وجود ندارد و نویسندگان در قبال ارائه اثر خود وجهی دریافت ننموده‏اند.