Beyzâvî ve Lütfullah el-Erzurûmî’nin Tefsirlerinde İrab Olgusu
İrap Arap dili ve İslami ilimlere dair tedvin faaliyetlerinin başlangıcından bu yana önemini devam ettiren bir olgudur. Bu sebeple farklı alanları konu alan İslami ilimlerin çoğunda esas alınan unsurlardan birisi olmuştur. Bu alanlardan biri olan ve öncelikli hedefi Kur’ân’ın anlaşılmasına katkı sa...
Main Authors: | , |
---|---|
Format: | Article |
Language: | Turkish |
Published: |
Cumhuriyet University
2019-12-01
|
Series: | Cumhuriyet İlahiyat Dergisi |
Subjects: | |
Online Access: | https://dergipark.org.tr/tr/pub/cuid/issue/50631/621080?publisher=cumhuriyet |
id |
doaj-1dba301ff4534931b1e8ad7722468236 |
---|---|
record_format |
Article |
collection |
DOAJ |
language |
Turkish |
format |
Article |
sources |
DOAJ |
author |
Mücahit Elhuut Yakup Kızılkaya |
spellingShingle |
Mücahit Elhuut Yakup Kızılkaya Beyzâvî ve Lütfullah el-Erzurûmî’nin Tefsirlerinde İrab Olgusu Cumhuriyet İlahiyat Dergisi اللغة العربية وبلاغتها الإعراب التفسير البيضاوي لطف اللّه الأرضرومي arap dili ve belagatı i‘râb tefsir beyzâvî lutfullah el-erzurûmî arabic language and rhetoric iʿrāb tafsīr bayḍāwī lutfullah al-ardurūmī |
author_facet |
Mücahit Elhuut Yakup Kızılkaya |
author_sort |
Mücahit Elhuut |
title |
Beyzâvî ve Lütfullah el-Erzurûmî’nin Tefsirlerinde İrab Olgusu |
title_short |
Beyzâvî ve Lütfullah el-Erzurûmî’nin Tefsirlerinde İrab Olgusu |
title_full |
Beyzâvî ve Lütfullah el-Erzurûmî’nin Tefsirlerinde İrab Olgusu |
title_fullStr |
Beyzâvî ve Lütfullah el-Erzurûmî’nin Tefsirlerinde İrab Olgusu |
title_full_unstemmed |
Beyzâvî ve Lütfullah el-Erzurûmî’nin Tefsirlerinde İrab Olgusu |
title_sort |
beyzâvî ve lütfullah el-erzurûmî’nin tefsirlerinde i̇rab olgusu |
publisher |
Cumhuriyet University |
series |
Cumhuriyet İlahiyat Dergisi |
issn |
2528-9861 2528-987X |
publishDate |
2019-12-01 |
description |
İrap Arap dili ve İslami ilimlere dair tedvin faaliyetlerinin
başlangıcından bu yana önemini devam ettiren bir olgudur. Bu sebeple farklı
alanları konu alan İslami ilimlerin çoğunda esas alınan unsurlardan birisi
olmuştur. Bu alanlardan biri olan ve
öncelikli hedefi Kur’ân’ın anlaşılmasına katkı sağlamak olan tefsirin de önemli
bir parçasıdır. Zira dile ait özelliklerin tam manasıyla gözetilmesiyle ancak
doğru bir tefsir faaliyetinden söz etmek mümkün olabilmektedir. Arap dilinin
tefsirle ilgili en bariz özelliklerinden biri ise iraptır. Bundan dolayı her
bir müfessirin tefsir yönteminde irap önemli bir yer işgal etmektedir.
Tefsirinde iraba önemli bir yer ayıran müfessirlerden Beyzâvî, İslam âleminde ve
özellikle Osmanlı âlimleri nazarında kabul görmüş bir müfessirdir. Nitekim
tefsiri; şerh, haşiye, ihtisar vb. yönlerden başka çalışmalara konu olmuştur.
Ayrıca bazı tefsir çalışmaları da bu tefsir esas alınarak oluşturulmuştur. Bu
çalışmada Beyzâvî ve Osmanlı dönemi âlimlerinden olan Lütfullah el-Erzurûmî’nin
tefsiri, irabı ele alışları noktasında karşılaştırılmıştır. Lütfullah
el-Erzurûmî’nin iraba dair görüşlerinin çoğuna Beyzâvî’nin kaynaklık ettiği,
Beyzâvî ile aynı düşündüğü noktalarda onun görüşlerini özetleme, açıklama veya
yorumlama yoluna gittiği görülmüştür. Bazı durumlarda ise kendisinin dile ve
özellikle iraba vukufiyetini gösteren bir tarzda Beyzâvî’nin görüşlerine
katılmamıştır. Bu durumda Zemahşerî, Râzî, Ebû Hayyân başta olmak üzere daha başka
müfessirlerin görüşleriyle kendi görüşünü desteklemiştir. Bazı örnekler
üzerinden iki müfessirin iraba dair görüşlerinin karşılaştırmalı incelemesini
yapan bu çalışmada bu iki müfessirin eserlerinden başka tefsirlerinde irabın
önemli bir yer işgal ettiği zikri geçen müelliflerin eserleri de konuyla ilgisi
bağlamında incelenmiştir.
Özet: Açıklamak ve beyan
etmek anlamlarına gelen i‘râb, Arap dilinde kelimelerin sonlarındaki alametleri
düzenleyerek, kelimelerin birbirleriyle irtibatlarını kuran ve bu sayede anlam
değerlerini belirleyen kurallar sistemidir. Dolayısıyla i‘râb, cümlede anlam
belirsizliklerini ortadan kaldırarak anlam inceliklerinin ortaya çıkmasını
sağlayan ve bu sayede sözdeki derin anlamların anlaşılma yolunu kolaylaştıran
bir role sahiptir. Bu yüzden i‘râb, Arap dilcilerinin yanı sıra hadis, fıkıh,
kelam gibi dile ilişkin özelliklerin gözetildiği alanlarda eser veren
müelliflerin de çalışmalarını dayandırdıkları temel noktalardan birisi
olmuştur. Kur’ân-ı Kerîm’in tefsirinde de i‘râb başta gelen unsurlardan biri
olmuştur. Nitekim i‘râb kaidelerinin konulmasındaki temel dinamik, Kur’ân’ı
Kerîm’i lahn adı verilen hatalı okumalardan korumak olmuştur. Tefsirciler de
Kur’ân’ı Kerîm’i anlamada i‘râbdan çokça faydalanmışlardır. Tefsîr-i Beyzâvî
diye de bilinen Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl adlı eserinde
Kur’ân’ı anlamada i‘râb özelliklerine sıkça başvuran âlimlerden birisi meşhur
tefsirci Abdullah b. Muhammed el-Beyzâvî’dir (ö. 685/1286). Bu eser ilim
çevreleri tarafından kabul görmüş bir tefsirdir. Beyzâvî gibi tefsirinde i‘râbı
çokça kullanan bir diğer alim Muhammed b. Lutfullah el-Erzurûmî (ö. 1202/1788)
olup Göğsügür Lütfullah Efendi olarak da bilinmektedir. Osmanlı dönemi
âlimlerinden olan ve birçok ilim dalında eser veren Lutfullah el-Erzurûmî’nin
tefsirinin adı Râmûzu’t-tahrîr ve’t-tefsîr olup bu tefsirin dil ve i‘râb
özelliklerine geniş yer ayırması sebebiyle lugavî tefsir olarak da
nitelendirilmesi mümkündür. Müellif bu tefsirinde Beyzâvî’nin i‘râba dair
görüşlerinden istifade etmenin yanında çoğu zaman onun görüşlerini açıklama
yoluna gitmiştir. Bununla birlikte i‘râba dair mevzularda Zemahşerî, Râzî, Ebû
Hayyân ve daha başka âlimlerin görüşlerinden de yararlanmıştır.
Bu çalışmada Beyzâvî’nin Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl’i ile
Lütfullah el-Erzurûmî’nin Râmûzu’t-tahrîr ve’t-tefsîr’i, i‘râbı ele
alışları açısından karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışmada bu iki
tefsirin seçilmesindeki belirleyici etken eserlerin i‘râbı ele alış
yöntemlerinin benzerlik arz etmesidir. Bazı örnekler üzerinden konuyu
karşılaştırmalı olarak inceleyen bu çalışmanın amacı iki müfessirin Kur’ân
ayetlerini anlamada i‘râba yaklaşımlarını tespit etmek suretiyle bu iki
müfessir arasındaki i‘râb değerlendirmeleri bağlamındaki ilişkinin niteliğini belirlemektir.
Çalışmanın diğer bir amacı Beyzâvî’den sonra yaşamış olan Lütfullah
el-Erzurûmî’nin onunla aynı düşündüğü veya farklı görüşe sahip olduğu
noktalardaki değerlendirmelerini incelemektir. Bu noktada, her iki eserde yer
alan i‘râb örnekleri üzerinden incelenen konu, eserlerinde i‘râba geniş yer
veren Zemahşerî, Râzî, Ebû Hayyân ve daha başka tefsircinin görüşleriyle de
mukayeseli olarak değerlendirilmiştir.
Bu çalışmada i‘râba dair görüşleri değerlendirilen her iki alim kuşkusuz
çeşitli yönleriyle birçok çalışmaya konu olmuştur. Yıllar geçtikçe şöhreti daha
da artan ve eserleri daha çok ilgi gören Beyzâvî hakkındaki çalışmalar daha
fazladır. Konumuzla alakalı olarak tefsirindeki yöntemi ve ayetleri
anlamlandırmada i‘râbı kullanış tarzını inceleyen çalışmalar bulunmaktadır.
Ancak bu çalışma, önceki çalışmalardan farklı olarak Beyzâvî’nin tefsirindeki
yöntemi ve tefsirde dile ait özellikleri ve i‘râbı nasıl kullandığını
açıklamaktan ziyade Beyzâvî ile ondan sonra yaşamış olan Lütfullah
el-Erzurûmî’nin tefsirlerinde irabı ele alış tarzlarını mukayeseyi konu
edinmektedir. Diğer taraftan Lütfullah el-Erzurûmî, Beyzâvî kadar çalışılmamış
olsa da bazı eserlerinin çeşitli çalışmalara konu olduğu görülmektedir.
Eserlerini dil yönünden inceleyen çalışmalar da bulunmaktadır. Ancak bu çalışma
Beyzâvî’nin tefsirde i‘râbı ele alışını da değerlendirmekle birlikte iki
müellifin bu konudaki görüşlerinin kıyaslamasını yaparak tefsirinde Beyzâvî’nin
i‘râba dair görüşlerine başvuran Lütfullah el-Erzurûmî’nin onunla ittifak
ettiği ve farklı düşündüğü tarafları ve bu farklılıkların kaynaklarını ortaya
koymaya çalışmaktadır. Ayrıca Lütfullah el-Erzurûmî’nin Beyzâvî’yle ortak
görüşe sahip olduğu noktalarda onun görüşlerini ele alış tarzının alıntılama,
açıklama veya atıf yapma gibi şekillerden hangisiyle gerçekleştiğini tespit
ederek buradan bir değerlendirme yapmayı amaçlamaktadır. Öte yandan farklı
düşündüğü noktalarda ise bu görüşün önceki âlimlerin görüşlerinin değerlendirilmesi
neticesinde birinin diğerine tercih edilmesi şeklinde mi yoksa bizzat müellifin
kendi görüşü mü olduğu belirlenmeye çalışmaktadır.
Çalışmaya konu olan iki eserdeki i‘râba dair mevzuların ele alınış
biçimiyle ilgili olarak şu sonuçlara ulaşılmıştır: Lütfullah el-Erzurûmî
çoğunlukla Beyzâvî’nin görüşüne tabi olmuştur. Beyzâvî’nin çoğu görüşünü
özetleme yoluna gitse de bazı durumlarda açıklama yapma ihtiyacı hissetmiştir.
Çalışmada bazı örnekleri sunulan bu konuya dair daha çok örnek her iki müellifin
eserinden verilebilir. İhtilaf ettiği konularda ise diğer tefsirlerde daha
isabetli gördüğü görüşleri sunmuştur. Beyzâvî’ye katılmadığı noktalarda ise
başta Zemahşerî’nin Keşşâf’ı olmak üzere Râzî’nin Mefâtîhu’l-gayb’ı,
Ebû Hayyân’ın el-Bahru’l-muhît’i ve daha başka tefsirlerdeki i‘râba dair
görüşlerden yararlanmıştır. Bazı görüşlerinde ise gerek Beyzâvî gerek diğer
müfessirlerin görüşlerine katılmayarak kendi görüşünü belirtmiştir. İraba dair
bu değerlendirmeler, önceden dile getirilmemiş müellife ait bir görüş
olabildiği gibi anlamı belirlemede açık etkisi olan herhangi bir görüşün üstün
tutulması tarzında da tezahür edebilmiştir. Lütfullah el-Erzurûmî, Beyzâvî’nin
görüşlerine katıldığı durumlarda bunu çeşitli deliller sunarak
gerekçelendirmiştir. Bu husus, kadim müfessirleri takip eden sonraki
müfessirlerin tefsirdeki rolünün sadece özetleme veya şerh etme şeklinde
gerçekleşmediğini, bilakis kendilerine has yöntem, değerlendirme ve
kıstaslarının bulunduğunu göstermektedir. Öte yandan çalışmaya konu olan iki
eserin karşılaştırılmasıyla ortaya çıkan bu sonuçlar, kadim âlimlerin gerek dil
alanında gerek diğer alanlarda sonrakilere bıraktığı bilgi birikimi ve
teliflerin bolluğuna rağmen kapsamlı inceleme ve araştırmalar neticesinde
onların elde edemedikleri bir takım neticelere sonrakilerin ulaşabileceğini de
ortaya koymaktadır. |
topic |
اللغة العربية وبلاغتها الإعراب التفسير البيضاوي لطف اللّه الأرضرومي arap dili ve belagatı i‘râb tefsir beyzâvî lutfullah el-erzurûmî arabic language and rhetoric iʿrāb tafsīr bayḍāwī lutfullah al-ardurūmī |
url |
https://dergipark.org.tr/tr/pub/cuid/issue/50631/621080?publisher=cumhuriyet |
work_keys_str_mv |
AT mucahitelhuut beyzavivelutfullahelerzuruminintefsirlerindeirabolgusu AT yakupkızılkaya beyzavivelutfullahelerzuruminintefsirlerindeirabolgusu |
_version_ |
1724495612627386368 |
spelling |
doaj-1dba301ff4534931b1e8ad77224682362020-11-25T03:49:26ZturCumhuriyet UniversityCumhuriyet İlahiyat Dergisi2528-98612528-987X2019-12-012321053107210.18505/cuid.6210802Beyzâvî ve Lütfullah el-Erzurûmî’nin Tefsirlerinde İrab OlgusuMücahit Elhuut0Yakup KızılkayaAĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİİrap Arap dili ve İslami ilimlere dair tedvin faaliyetlerinin başlangıcından bu yana önemini devam ettiren bir olgudur. Bu sebeple farklı alanları konu alan İslami ilimlerin çoğunda esas alınan unsurlardan birisi olmuştur. Bu alanlardan biri olan ve öncelikli hedefi Kur’ân’ın anlaşılmasına katkı sağlamak olan tefsirin de önemli bir parçasıdır. Zira dile ait özelliklerin tam manasıyla gözetilmesiyle ancak doğru bir tefsir faaliyetinden söz etmek mümkün olabilmektedir. Arap dilinin tefsirle ilgili en bariz özelliklerinden biri ise iraptır. Bundan dolayı her bir müfessirin tefsir yönteminde irap önemli bir yer işgal etmektedir. Tefsirinde iraba önemli bir yer ayıran müfessirlerden Beyzâvî, İslam âleminde ve özellikle Osmanlı âlimleri nazarında kabul görmüş bir müfessirdir. Nitekim tefsiri; şerh, haşiye, ihtisar vb. yönlerden başka çalışmalara konu olmuştur. Ayrıca bazı tefsir çalışmaları da bu tefsir esas alınarak oluşturulmuştur. Bu çalışmada Beyzâvî ve Osmanlı dönemi âlimlerinden olan Lütfullah el-Erzurûmî’nin tefsiri, irabı ele alışları noktasında karşılaştırılmıştır. Lütfullah el-Erzurûmî’nin iraba dair görüşlerinin çoğuna Beyzâvî’nin kaynaklık ettiği, Beyzâvî ile aynı düşündüğü noktalarda onun görüşlerini özetleme, açıklama veya yorumlama yoluna gittiği görülmüştür. Bazı durumlarda ise kendisinin dile ve özellikle iraba vukufiyetini gösteren bir tarzda Beyzâvî’nin görüşlerine katılmamıştır. Bu durumda Zemahşerî, Râzî, Ebû Hayyân başta olmak üzere daha başka müfessirlerin görüşleriyle kendi görüşünü desteklemiştir. Bazı örnekler üzerinden iki müfessirin iraba dair görüşlerinin karşılaştırmalı incelemesini yapan bu çalışmada bu iki müfessirin eserlerinden başka tefsirlerinde irabın önemli bir yer işgal ettiği zikri geçen müelliflerin eserleri de konuyla ilgisi bağlamında incelenmiştir. Özet: Açıklamak ve beyan etmek anlamlarına gelen i‘râb, Arap dilinde kelimelerin sonlarındaki alametleri düzenleyerek, kelimelerin birbirleriyle irtibatlarını kuran ve bu sayede anlam değerlerini belirleyen kurallar sistemidir. Dolayısıyla i‘râb, cümlede anlam belirsizliklerini ortadan kaldırarak anlam inceliklerinin ortaya çıkmasını sağlayan ve bu sayede sözdeki derin anlamların anlaşılma yolunu kolaylaştıran bir role sahiptir. Bu yüzden i‘râb, Arap dilcilerinin yanı sıra hadis, fıkıh, kelam gibi dile ilişkin özelliklerin gözetildiği alanlarda eser veren müelliflerin de çalışmalarını dayandırdıkları temel noktalardan birisi olmuştur. Kur’ân-ı Kerîm’in tefsirinde de i‘râb başta gelen unsurlardan biri olmuştur. Nitekim i‘râb kaidelerinin konulmasındaki temel dinamik, Kur’ân’ı Kerîm’i lahn adı verilen hatalı okumalardan korumak olmuştur. Tefsirciler de Kur’ân’ı Kerîm’i anlamada i‘râbdan çokça faydalanmışlardır. Tefsîr-i Beyzâvî diye de bilinen Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl adlı eserinde Kur’ân’ı anlamada i‘râb özelliklerine sıkça başvuran âlimlerden birisi meşhur tefsirci Abdullah b. Muhammed el-Beyzâvî’dir (ö. 685/1286). Bu eser ilim çevreleri tarafından kabul görmüş bir tefsirdir. Beyzâvî gibi tefsirinde i‘râbı çokça kullanan bir diğer alim Muhammed b. Lutfullah el-Erzurûmî (ö. 1202/1788) olup Göğsügür Lütfullah Efendi olarak da bilinmektedir. Osmanlı dönemi âlimlerinden olan ve birçok ilim dalında eser veren Lutfullah el-Erzurûmî’nin tefsirinin adı Râmûzu’t-tahrîr ve’t-tefsîr olup bu tefsirin dil ve i‘râb özelliklerine geniş yer ayırması sebebiyle lugavî tefsir olarak da nitelendirilmesi mümkündür. Müellif bu tefsirinde Beyzâvî’nin i‘râba dair görüşlerinden istifade etmenin yanında çoğu zaman onun görüşlerini açıklama yoluna gitmiştir. Bununla birlikte i‘râba dair mevzularda Zemahşerî, Râzî, Ebû Hayyân ve daha başka âlimlerin görüşlerinden de yararlanmıştır. Bu çalışmada Beyzâvî’nin Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl’i ile Lütfullah el-Erzurûmî’nin Râmûzu’t-tahrîr ve’t-tefsîr’i, i‘râbı ele alışları açısından karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışmada bu iki tefsirin seçilmesindeki belirleyici etken eserlerin i‘râbı ele alış yöntemlerinin benzerlik arz etmesidir. Bazı örnekler üzerinden konuyu karşılaştırmalı olarak inceleyen bu çalışmanın amacı iki müfessirin Kur’ân ayetlerini anlamada i‘râba yaklaşımlarını tespit etmek suretiyle bu iki müfessir arasındaki i‘râb değerlendirmeleri bağlamındaki ilişkinin niteliğini belirlemektir. Çalışmanın diğer bir amacı Beyzâvî’den sonra yaşamış olan Lütfullah el-Erzurûmî’nin onunla aynı düşündüğü veya farklı görüşe sahip olduğu noktalardaki değerlendirmelerini incelemektir. Bu noktada, her iki eserde yer alan i‘râb örnekleri üzerinden incelenen konu, eserlerinde i‘râba geniş yer veren Zemahşerî, Râzî, Ebû Hayyân ve daha başka tefsircinin görüşleriyle de mukayeseli olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışmada i‘râba dair görüşleri değerlendirilen her iki alim kuşkusuz çeşitli yönleriyle birçok çalışmaya konu olmuştur. Yıllar geçtikçe şöhreti daha da artan ve eserleri daha çok ilgi gören Beyzâvî hakkındaki çalışmalar daha fazladır. Konumuzla alakalı olarak tefsirindeki yöntemi ve ayetleri anlamlandırmada i‘râbı kullanış tarzını inceleyen çalışmalar bulunmaktadır. Ancak bu çalışma, önceki çalışmalardan farklı olarak Beyzâvî’nin tefsirindeki yöntemi ve tefsirde dile ait özellikleri ve i‘râbı nasıl kullandığını açıklamaktan ziyade Beyzâvî ile ondan sonra yaşamış olan Lütfullah el-Erzurûmî’nin tefsirlerinde irabı ele alış tarzlarını mukayeseyi konu edinmektedir. Diğer taraftan Lütfullah el-Erzurûmî, Beyzâvî kadar çalışılmamış olsa da bazı eserlerinin çeşitli çalışmalara konu olduğu görülmektedir. Eserlerini dil yönünden inceleyen çalışmalar da bulunmaktadır. Ancak bu çalışma Beyzâvî’nin tefsirde i‘râbı ele alışını da değerlendirmekle birlikte iki müellifin bu konudaki görüşlerinin kıyaslamasını yaparak tefsirinde Beyzâvî’nin i‘râba dair görüşlerine başvuran Lütfullah el-Erzurûmî’nin onunla ittifak ettiği ve farklı düşündüğü tarafları ve bu farklılıkların kaynaklarını ortaya koymaya çalışmaktadır. Ayrıca Lütfullah el-Erzurûmî’nin Beyzâvî’yle ortak görüşe sahip olduğu noktalarda onun görüşlerini ele alış tarzının alıntılama, açıklama veya atıf yapma gibi şekillerden hangisiyle gerçekleştiğini tespit ederek buradan bir değerlendirme yapmayı amaçlamaktadır. Öte yandan farklı düşündüğü noktalarda ise bu görüşün önceki âlimlerin görüşlerinin değerlendirilmesi neticesinde birinin diğerine tercih edilmesi şeklinde mi yoksa bizzat müellifin kendi görüşü mü olduğu belirlenmeye çalışmaktadır. Çalışmaya konu olan iki eserdeki i‘râba dair mevzuların ele alınış biçimiyle ilgili olarak şu sonuçlara ulaşılmıştır: Lütfullah el-Erzurûmî çoğunlukla Beyzâvî’nin görüşüne tabi olmuştur. Beyzâvî’nin çoğu görüşünü özetleme yoluna gitse de bazı durumlarda açıklama yapma ihtiyacı hissetmiştir. Çalışmada bazı örnekleri sunulan bu konuya dair daha çok örnek her iki müellifin eserinden verilebilir. İhtilaf ettiği konularda ise diğer tefsirlerde daha isabetli gördüğü görüşleri sunmuştur. Beyzâvî’ye katılmadığı noktalarda ise başta Zemahşerî’nin Keşşâf’ı olmak üzere Râzî’nin Mefâtîhu’l-gayb’ı, Ebû Hayyân’ın el-Bahru’l-muhît’i ve daha başka tefsirlerdeki i‘râba dair görüşlerden yararlanmıştır. Bazı görüşlerinde ise gerek Beyzâvî gerek diğer müfessirlerin görüşlerine katılmayarak kendi görüşünü belirtmiştir. İraba dair bu değerlendirmeler, önceden dile getirilmemiş müellife ait bir görüş olabildiği gibi anlamı belirlemede açık etkisi olan herhangi bir görüşün üstün tutulması tarzında da tezahür edebilmiştir. Lütfullah el-Erzurûmî, Beyzâvî’nin görüşlerine katıldığı durumlarda bunu çeşitli deliller sunarak gerekçelendirmiştir. Bu husus, kadim müfessirleri takip eden sonraki müfessirlerin tefsirdeki rolünün sadece özetleme veya şerh etme şeklinde gerçekleşmediğini, bilakis kendilerine has yöntem, değerlendirme ve kıstaslarının bulunduğunu göstermektedir. Öte yandan çalışmaya konu olan iki eserin karşılaştırılmasıyla ortaya çıkan bu sonuçlar, kadim âlimlerin gerek dil alanında gerek diğer alanlarda sonrakilere bıraktığı bilgi birikimi ve teliflerin bolluğuna rağmen kapsamlı inceleme ve araştırmalar neticesinde onların elde edemedikleri bir takım neticelere sonrakilerin ulaşabileceğini de ortaya koymaktadır.https://dergipark.org.tr/tr/pub/cuid/issue/50631/621080?publisher=cumhuriyetاللغة العربية وبلاغتهاالإعرابالتفسيرالبيضاويلطف اللّه الأرضروميarap dili ve belagatıi‘râbtefsirbeyzâvîlutfullah el-erzurûmîarabic language and rhetoriciʿrābtafsīrbayḍāwīlutfullah al-ardurūmī |